Her çocukta zaman zaman, özellikle 2-4 yaşları arasındaki gelişimsel inatlaşma evresinde ve ergenlik döneminde karşıt veya isyankar davranışların ortaya çıkabileceği klinik bir gerçekliktir ve akılda tutulmalıdır. Ancak gelişimsel sürecin normal bir parçası olarak kabul edilen bu davranışlar süreklilik taşımazlar. Eğer bu hırçınlık hali kronikleşiyor ve çocuğun günlük işlevselliğini bozuyorsa, Karşıt Olma Karşıt Gelme Bozukluğu (KOKGB) ihtimali değerlendirilmeli ve doğru bir tedavi planlaması için kapsamlı bir ayırıcı tanı süreci işletilmelidir.
Benzer Psikiyatrik Durumlar ve Ayırıcı Tanı Kriterleri
Klinik değerlendirmede doğru tanıya ulaşabilmek için karşıt davranışların kök nedeninin iyi analiz edilmesi gerekir. Karşıt Olma Karşıt Gelme Bozukluğu tanısı konurken dışlanması gereken diğer psikopatolojik tablolar ve ayırıcı tanı adımları şu şekildedir:
-
1. Uyum Bozukluğu
Uyum bozukluğunda gözlemlenen karşıt ve tepkisel davranışlar, genellikle belli bir stres faktörüne (örneğin; taşınma, ebeveyn boşanması, okul değişikliği veya kayıp) karşı reaktif olarak oluşmuştur. Stresör ortadan kalktığında veya çocuk duruma adapte olduğunda belirtiler geriler. KOKGB'de ise net bir dış tetikleyiciye bağlı kalmaksızın süreğen bir karşıtlık durumu hakimdir.
-
2. Davranım Bozukluğu
Ayırıcı tanıda en çok dikkat edilmesi gereken tablolardan biri davranım bozukluğudur. Karşıt olma karşıt gelme bozukluğunun davranım bozukluğundan en temel farkı; KOKGB'de davranış şiddetinin nispeten daha az olması ve başkalarının temel haklarına yönelik fiziksel şiddet veya suç işleme (hırsızlık, mala zarar verme, fiziksel eziyet vb.) eylemlerini barındırmamasıdır.
-
3. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Klinik pratikte Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ile karşıt olma karşıt gelme bozukluğu birlikteliği (komorbidite) oldukça sık görülmektedir. Bu yüksek örtüşme durumu nedeniyle, bazı durumlarda çocuktaki uyumsuz davranışların spesifik olarak hangisinden kaynaklandığının ayırıcı tanısı tek başına yapılamayabilir. Dürtüsellik kaynaklı kurallara uyamama ile bilinçli ve kasıtlı isyan dikkatle birbirinden ayrıştırılmalıdır.
-
4. Duygudurum, Psikotik Bozukluklar ve OSB
Çocukluk çağında görülen duygudurum bozuklukları (depresyon, bipolar), psikotik bozukluklar ve Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) da hırçınlık, sinirlilik ve karşıt davranışlara sebep olabilir. Ancak bu nörogelişimsel ve psikiyatrik tabloların kendilerine has temel klinik belirtilerinin (iletişim problemleri, hezeyanlar, yoğun çökkünlük hali vb.) varlığı tespit edilerek net bir ayırıcı tanı yapılabilmektedir.
Çoklu Kaynaklardan Bilgi Almanın Önemi
Sağlıklı bir klinik harita çıkarabilmek ve yanıltıcı tanılardan kaçınmak için tek boyutlu bir değerlendirme yeterli değildir. Tanı konurken ve ayırıcı tanı süreci yürütülürken mutlaka sadece hasta ve ailesiyle sınırlı kalınmamalı; çocuğun farklı sosyal ortamlardaki ve otorite figürleriyle olan tutumlarını gözlemleyebilen öğretmenler ve rehberlik servisleri gibi ikincil kaynaklardan da objektif bilgi toplanmalıdır.