Modern çağın en yaygın dijital davranış sorunlarından biri olan phubbing (akıllı telefonla ilgilenerek karşısındaki kişiyi yok sayma), psikoloji alan yazınında giderek daha fazla dikkat çekmektedir. Konuyla ilgili spesifik çalışmalar henüz sınırlı sayıda olsa da, mevcut akademik araştırmalar bu bağımlılık türünün insan ruh sağlığı ve ikili ilişkiler üzerindeki yıkıcı etkilerini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bir klinik psikolog olarak bu konunun temellerine inmek, dürtü kontrolünü sağlamak açısından büyük önem taşır.
Phubbing Davranışının Temel Nedenleri Nelerdir?
Araştırmalar, bu davranışsal problemin temelinde doğrudan yoğun akıllı telefon kullanımının yattığını göstermektedir. Davey ve arkadaşları (2018) tarafından ergenler üzerinde yürütülen kapsamlı bir çalışma, problemli telefon kullanımının phubbing'i tetiklediğini ve bu kişilerin depresyon düzeylerinin anlamlı ölçüde yüksek olduğunu kanıtlamıştır.
Phubbing'in İnsan Psikolojisi ve İlişkiler Üzerindeki Etkileri
Dijital çağda fiziksel olarak aynı ortamda bulunup zihinsel olarak kopuk yaşamak, hem bireysel iyi oluşu hem de sosyal bağları derinden sarsmaktadır. Bilimsel araştırmalar ışığında phubbing'in bireyler üzerindeki temel etkileri şunlardır:
- Yaşam Doyumu ve İlişki Kalitesinde Düşüş: Al-Saggaf ve arkadaşlarının (2018) çalışmasına göre, bu davranışı düzenli olarak sergileyen bireylerin ikili ilişki kaliteleri ve genel yaşam memnuniyetleri olumsuz yönde etkilenmektedir.
- FOMO ve Sosyal Medya Bağımlılığı: 14-21 yaş aralığındaki gençlerle yapılan bir araştırmada (Balta ve ark. 2018), sosyal medyadaki gelişmeleri kaçırma korkusu (FOMO) ile problemli sosyal medya kullanımı ve phubbing arasında güçlü, pozitif bir ilişki saptanmıştır.
- Ait Olma Duygusu ve İyi Oluşun Zedelenmesi: Chotpitayasunondh ve Douglas'ın (2018) deneysel bulguları; artan phubbing davranışlarının bireyin ait olma hissini, algılanan iletişim kalitesini ve öznel iyi oluşunu (subjective well-being) ciddi şekilde düşürdüğünü ortaya koymuştur.
- Derinleşen Yalnızlık Hissi: Hem Błachnio ve Przepiorka'nın (2019) 16-18 yaş ergenler üzerinde yaptığı çalışma hem de Phing ve arkadaşlarının (2019) Malezya'daki lisans öğrencileriyle yürüttüğü araştırma; phubbing bağımlılığının yalnızlık düzeyini ve izolasyon hissini doğrudan artırdığını doğrulamaktadır.
Gençlerin Gözünden "Saygısızlık" ve Davranışsal Tutarsızlık
İlginç bir sosyolojik ve psikolojik bulgu ise Aagaard (2019) tarafından Danimarka'da bir kolejde yapılan araştırmadan gelmektedir. Çalışma, gençlerin phubbing'i "saygısız ve değersiz hissettiren bir eylem" olarak nitelendirdiklerini göstermektedir. Ancak aynı bireylerin, bu davranışı kendi başlarına sergileme konusunda ciddi bir tutarsızlık yaşadıkları rapor edilmiştir. Bu tablo, eylemin bilinçli bir tercihten ziyade, dürtüsel bir alışkanlık döngüsüne dönüştüğünü kanıtlamaktadır.