Modern yaşamın ve yoğun iş temposunun en büyük psikososyal risklerinden biri olan tükenmişlik sendromu, salt bir his değil, klinik olarak ölçülebilen ve derecelendirilebilen bir durumdur. Psikoloji literatüründe tükenmişliğin ölçülmesi amacıyla dünya çapında en yüksek geçerlilik ve güvenilirliğe sahip olan standart ölçüm aracı Maslach Tükenmişlik Envanteri'dir (MBI).
Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI) Nedir?
Maslach Burnout Inventory (MBI), bireylerin maruz kaldıkları kronik stresin yarattığı tükenmişlik düzeyini bilimsel bir çerçevede değerlendirmek için tasarlanmıştır. Bu envanter, toplamda 22 maddeden oluşur ve bireyin durumunu hassas bir şekilde analiz edebilmek amacıyla 7’li Likert tipi ölçek kullanılarak derecelendirilir.
MBI'nin Üç Temel Alt Boyutu
Tükenmişlik tek boyutlu bir yapıya sahip değildir. MBI, sendromu üç farklı alt boyutta inceleyerek kapsamlı bir klinik profil sunar. Envanterin 22 maddesi şu şekilde dağıtılmıştır:
- Duygusal Tükenme Alt Ölçeği (9 Madde): Bireyin psikolojik ve duygusal kaynaklarının tükendiğini hissetme düzeyini ölçer. Tükenmişliğin çekirdek boyutudur.
- Duyarsızlaşma Alt Ölçeği (5 Madde): Bireyin, etkileşimde bulunduğu kişilere veya işine karşı katı ve duygudan yoksun bir tutum sergileme eğilimini değerlendirir.
- Kişisel Başarı Alt Ölçeği (8 Madde): Bireyin kendini yetkin hissetme ve işinde başarılı olma duygusunu ölçer.
MBI Puanlaması: Tükenmişlik Düzeyi Nasıl Yorumlanır?
Envanterden elde edilen puanların kombinasyonu, tükenmişliğin şiddetini ortaya koyar. Alt ölçeklere göre ortaya çıkan skorlar şu şekilde yorumlanır:
- Yüksek Düzeyde Tükenmişlik: Duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt ölçeklerinde yüksek puan; buna karşılık kişisel başarı alt ölçeğinde düşük puan yansıtır.
- Orta Düzeyde Tükenmişlik: Birey, her üç alt ölçekte de (duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı) orta düzeyde puanlar yansıtır.
- Düşük Düzeyde Tükenmişlik: Duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt ölçeklerinde düşük puan; aksine kişisel başarı alt ölçeğinde ise yüksek puan yansıtır.